เคยเป็นกันไหม กำลังนั่งดูซีรีส์เพลินๆ ไถฟีดโซเชียลในมือถือชิลๆ หรือกำลังเอนตัวลงนอนหลับอยู่ดีๆ จู่ๆ หัวใจก็เต้นรัว มีอาการแน่นอก หายใจไม่อิ่ม เหงื่อแตกซิก มือเท้าเย็นเฉียบ และมีความรู้สึกกลัวผุดขึ้นมาอย่างรุนแรงเหมือนตัวเองกำลังจะตายซะเดี๋ยวนั้น ถ้าคุณหรือคนใกล้ตัวเคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ กอดคอกันไว้แล้วสูดหายใจลึกๆ อย่าเพิ่งกังวลว่าตัวเองเป็นโรคหัวใจ และอย่าเพิ่งคิดว่าตัวเองกำลังจะเสียสติ เพราะคุณอาจจะแค่กำลังจะเป็น “โรคแพนิก (Panic Disorder)” เล่นงานเข้าให้แล้ว!
วันนี้เราจะพาคุณไปทำความเข้าใจกับโรคแพนิกแบบเข้าใจง่าย อาการแบบไหนที่เรียกว่า “ใช่เลย อาการแพนิกมาแล้ว” สาเหตุคืออะไร และที่สำคัญ จะรับมือและรักษามันยังไงให้กลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เป็นปกติ ถ้าพร้อมแล้ว ไปหาคำตอบและเช็กอาการพร้อมๆ กันเลย
โรคแพนิก คืออะไร ? (Panic Disorder)
โรคแพนิก (Panic Disorder) หรือโรคตื่นตระหนก คือ โรควิตกกังวล ผู้ป่วยจะมีอาการตื่นตระหนกตกใจอย่างรุนแรงแบบฉับพลัน (Panic Attack) โดยไม่มีสาเหตุหรือสิ่งกระตุ้นที่ชัดเจน อาการมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรงที่สุดภายใน 10 นาที ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสูญเสียการควบคุม และเกิดความกังวลอยู่ตลอดเวลาว่าอาการจะกำเริบขึ้นอีกเมื่อไหร่ จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
อาการโรคแพนิก มีอะไรบ้าง?
อาการของโรคแพนิกสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ส่วน ทางร่างกายและทางจิตใจ
1. อาการทางร่างกาย
- ใจสั่น ใจเต้นเร็วและแรงมาก
- หายใจไม่อิ่ม รู้สึกอึดอัด หายใจขัด หรือรู้สึกเหมือนสำลัก
- เจ็บหน้าอก หรือแน่นหน้าอก (จนหลายคนสับสนกับโรคหัวใจ)
- เหงื่อออกมากกว่าปกติ ตัวสั่น มือสั่น
- วิงเวียนศีรษะ หน้ามืด รู้สึกเหมือนจะโคลงเคลงหรือเป็นลม
- ชาตามปลายมือ ปลายเท้า หรือรู้สึกซ่าๆ ตามร่างกาย
2. อาการทางจิตใจ
นอกจากอาการทางร่างกายแล้ว หลายคนอาจมีความรู้สึกกลัวอย่างรุนแรง เช่น
- รู้สึกกลัวอย่างรุนแรง กลัวว่าจะตาย
- กลัวว่าตนเองกำลังจะเสียสติ หรือควบคุมตัวเองไม่ได้
- รู้สึกแปลกแยกจากความเป็นจริง หรือรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่ตัวเอง
อาการของโรคแพนิกที่เกิดขึ้น ไม่ได้เปลว่าคนๆ นั้นคิดไปเอง แต่ในช่วงที่มีอาการ ร่างกายและจิตใจของคนๆ นั้นได้สูญเสียการควบคุม ตื่นตระหนกจนควบคุมไม่อยู่
โรคแพนิก สาเหตุเกิดจากอะไร?
ทางการแพทย์ยังไม่สามารถสรุปสาเหตุที่แน่ชัด แต่พบว่าเกิดจาก 3 ปัจจัยร่วมกัน
1. ปัจจัยทางพันธุกรรม
ระบบสมองส่วนที่ควบคุมความกลัว ทำงานผิดปกติ รวมถึงความสมดุลของสารเคมีในสมอง เช่น เซโรโทนิน (Serotonin) ทำงานผิดปกติ นอกจากนี้ หากมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ มักจะมีโอกาสเสี่ยงที่จะเป็นโรคนี้มากขึ้น
2. ปัจจัยทางจิตใจและความเครียด
การมีความเครียดสะสมจากที่ทำงาน, ปัญหาด้านการเงิน, ปัญหาครอบครัว, การนอนพักผ่อนไม่เพียงพอ หรือเหตุการณ์สะเทือนใจในอดีต (Trauma)
3. การใช้สารเสพติดหรือสารกระตุ้น
การดื่มแอลกอฮอล์ (ติดเหล้าหนัก), เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนสูง หรือการใช้สารเสพติด สามารถเป็นตัวกระตุ้นทำให้เกิดอาการของโรคได้
อาการแพนิก กับ ความวิตกกังวล เหมือนกันไหม?
อาการแพนิก (Panic) กับความวิตกกังวล (Anxiety) ไม่เหมือนกัน แม้จะเป็นภาวะที่เกิดจากทางอารมณ์เหมือนกัน แต่มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนทั้งในด้านความเร็ว ความรุนแรง และสาเหตุเป็นตัวกระตุ้น
ความวิตกกังวล (Anxiety)
เกิดจากความกังวลหรือความกลัวที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง เช่น คุณอาจจะรู้สึกกังวลเรื่องพรีเซนต์งานพรุ่งนี้ ทำให้คืนนี้นอนไม่หลับและปวดหัว ซึ่งเป็นปฏิกิริยาตอบสนองตามปกติของร่างกายเมื่อต้องรับมือกับความเครียด หรือ กังวลเรื่องงาน เงิน สุขภาพ หรือเหตุการณ์ที่ยังไม่เกิดขึ้น
อาการแพนิก (Panic)
อาการที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันและรุนแรง หายใจไม่ออก และหวาดกลัวสุดขีด โดยมีทั้งอาการทางร่างกายและความกลัวเกิดขึ้นพร้อมกันจนควบคุมร่างกายและจิตใจไม่ได้เลย
ผู้ที่มีความวิตกกังวลสะสมเป็นเวลานาน เป็นปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพนิกและมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคแพนิกได้
วิธีรับมืออาการแพนิกกำเริบฉับพลัน
เมื่ออาการแพนิกกำเริบ สิ่งแรกที่ควรทำคือ ตั้งสติ แล้วลองทำตามนี้
• ฝึกการหายใจ (Breathing Exercise): หายใจเข้าลึกๆ นับ 1-4 กลั้นไว้ นับ 1-2 และผ่อนลมหายใจออกยาวๆ นับ 1-6 ทำซ้ำจนกว่าจังหวะหัวใจจะช้าลง
• ใช้เทคนิค Grounding (5-4-3-2-1): ดึงสติกลับมาอยู่กับปัจจุบัน โดยมองหาสิ่งของรอบตัว 5 อย่าง, สัมผัส 4 อย่าง, ฟังเสียง 3 อย่าง, ดมกลิ่น 2 อย่าง และรับรส 1 อย่าง
• บอกกับตัวเองว่า “เดี๋ยวมันก็ผ่านไป”: ท่องไว้พร้อมหายใจลึกๆ ช้าๆ ว่านี่คืออาการของโรคแพนิก มันไม่อันตรายถึงชีวิต และอาการจะค่อยๆ ดีขึ้นจนสงบลงได้เองใน 10-20 นาที
โรคแพนิกมีวิธีการรักษาอย่างไร
โรคนี้สามารถรักษาให้หายขาดได้ หรือควบคุมอาการไม่ให้กลับมาเป็นแพนิกอีก สามารถใช้ชีวิตได้เป็นปกติ หากได้รับการรักษาที่ถูกต้องและต่อเนื่อง มี 2 วิธี
1. การรักษาด้วยยา (Pharmacotherapy)
ทางแพทย์จากโรงพยาบาลจะเป็นผู้ประเมินและสั่งจ่ายยาเพื่อปรับสมดุลสารเคมีในสมอง และอาจมียาคลายกังวลเพื่อใช้ระงับอาการกำเริบฉับพลัน ผู้ที่เข้ารับการรักษาควรทานยาอย่างต่อเนื่องตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
2. การทำจิตบำบัด (Cognitive Behavioral Therapy – CBT)
เป็นการบำบัดด้วยการปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรม เน้นปรับความสัมพันธ์ระหว่าง “ความคิด ความเชื่อ ความรู้สึก และพฤติกรรม” เพื่อให้ผู้ที่เข้ารับการรักษาทำความเข้าใจกับกลไกของโรค ปรับเปลี่ยนความคิดที่บิดเบือนเมื่อเกิดอาการ และฝึกฝนเทคนิคการรับมือเมื่อเผชิญกับอาการกำเริบฉับพลันได้อย่างดี
สรุป
โรคแพนิกไม่ใช่อาการคิดไปเอง ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และที่สำคัญคือ ไม่ได้เป็นอันตรายถึงชีวิต หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นซ้ำๆ จนเริ่มวิตกกังวลและกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การตัดสินใจไปโรงพยาบาลปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจร่างกายและรับการดูแลรักษาที่ถูกต้อง คือก้าวแรกที่สำคัญในการพาตัวเองกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข
